Herkesin korkulu rüyası, soğutucu bloğunu sökerken işlemciyle birlikte gelmesi… Peki böyle bir durumda ne yapılabilir? Elimizde çok eski bir masaüstü sistem vardı, anakarta ve işlemci pinlerine zarar vermeden nasıl söktük anlatıyoruz:
İşlemci ve Anakarta Zarar Vermeden Yapışmış Soğutucu Blok Nasıl Çıkartılır?
İşlemci yüzeyi ve soğutucu blok tabanı gözümüze pürüzsüz görünse de aslında bu iki yüzey arasında mikroskobik düzeyde eğimler ve çukurlar bulunur.
İki yüzey arasına termal macun sürme sebebimiz ise bu iki metalin arasındaki boşlukları kapatarak soğutma performansını artırmak.
Termal macun sürdüğümüzde ise iki blok arasında, viskoz direnç dediğimiz vakum etkisi (Stefan adhezyon veya Stefan yapışması olarak fizikte karşımıza çıkan bir durum.) oluştururuz. Bu soğutma performansı için iyi bir şey olsa da, bileşenleri sökerken zorluk yaratabiliyor.
Soğutucu bloğu doğrudan yukarıya çekmeye çalıştığımızda iki blok arasında oluşan vakumu “yapışmış” olarak algılıyoruz, halbuki çoğu zaman durum öyle değil. Tabii termal macununuz kuruduysa durum farklı, gerçekten yapışmış olabilir ve normale kıyasla soğutucu bloğunu çıkarmak daha zorlayıcı olabilir.
Böyle bir durumda korkmanız gerekmiyor, sadece tekniğiniz yanlış. Soğutma bloğunu doğrudan yukarıya doğru çekmek yerine aşağıdaki adımları uygulamalısınız:
1. Sistemi Çalıştırarak Bileşenlerin Isınmasını Sağlayın
Eğer soğutucu bloğunu çıkarmakta zorlanıyorsanız sistemi çalıştırıp işlemciyi yük altına sokacak bir benchmark yazılımı, oyun veya program kullanarak sıcaklığı artırın. Yaklaşık 50-60°C sıcaklığa ulaşmanız, termal macunun viskozitesini düşürmek için yeterli olur. Daha sonrasında sistemi kapatın, güç kablosunu çekin ve işlemci yüzeyinin tekrar soğumadan sökmeye başlayın.
Bunu yapma sebebimiz ısınan termal macunun sıvılaşması. Yüksek ısıya ulaştığında macun kıvamı ‘sıvılaşacağından’ yapışkanlık özelliği azalır ve sökmek daha kolay bir hale gelir.
Biz, elimizdeki eski sistemde soğutucu bloğu sökemediğimizde doğrudan işlemciyi yük altına bindirdik. Bizim durumumuzda bu bile yeterli oldu, ancak rehberimizin herkesi kapsayabilmesi için devam edelim:
2. Çekerek Değil, Çevirerek Çıkartın
Soğutucunun vidalarını ve klipslerini tamamen gevşettikten sonra bloğu asla direkt olarak kendinize çekmeyin. Soğutucu bloğu hafifçe bastırarak sağa ve sola çok küçük açılarla döndürmeye çalışın.
Yaptığımız bu hareket, macunun yarattığı vakum etkisini kırar ve iki blok arasına hava girmesini sağlar. Döndürme hareketini yaptıkça, her defasında daha rahat ve daha fazla yapabileceğinizi göreceksiniz, bu durumda kaydırarak yavaş bir şekilde yukarıya kaldırabilirsiniz.
Çoğu zaman bu iki adımı uygulamak yeterli oluyor. Bizim durumumuzda da işlemciyi ısıtıp çevirme hareketini uygulamak yeterli oldu. Eğer sizde bu adımları uygulamak soğutucu bloğunu sökmeye yardımcı olmadıysa devam edelim:
3. Fön Makinesiyle Isıtın
Sistem açılmıyor olabilir, böyle bir durumda fön makinesi yardımıyla soğutucu bloğun işlemciye yakın olan taban kısmına birkaç dakika sıcak hava tutmanız yeterli olur. Çok fazla ısıtmamaya dikkat edin, sucuk pişirmeyeceğiz.
Bloğun metal olması ısıyı hızlıca iletecek ve alttaki macunu yumuşatacaktır. Macun yumuşadığında yine çevirme hareketiyle sökmeyi deneyebilirsiniz.
Böyle bir adımı uygulamak zorunda kaldıysanız dikkatli olmalısınız. Aşırı ısınmayı önlemek adına birkaç denemeyle uygulamayı deneyebilirsiniz.
4. İzopropil Alkol ve Diş İpi Yöntemi
Eğer termal macununuz tamamen kemikleşmişse ve hareket etmiyorsa %99 veya daha yüksek saflıkta izopropil alkol kullanmayı deneyebilirsiniz.
İzopropil kullanmayı düşünüyorsanız bu alanın tamamını okumadan uygulamaya geçmeyin. Sosyal medyadaki “bu kabloyu sakın sökmeyin, söktüyseniz de sakın geri takmayın.” mim’i gibi bir şey olmasın sonra.
Çoğumuzun evinde %99 saflıkta izopropil alkol olmadığından diş ipi yardımıyla birbirine yapışmış iki bloğu çıkarmayı deneyebilirsiniz. Tabii bunu kolayca uygulamak istiyorsanız işlemciyi ısıtarak termal macunun formunu bozmanız gerekiyor.
Eğer izopropil alkol kullanacaksanız saflık oranına gerçekten dikkat etmelisiniz. Daha düşük saflıktaki izopropil alkoller içerisinde su barındırdıklarından bileşenlerinizde korozyon oluşturabilir. Ne kadar yüksek saflık o kadar güvenli özetle.
İzopropil alkol kullanmadan önce sistemi tamamen güçten çekin, pil/batarya bağlantısını ayırın ve statik elektriğin boşalması için güç tuşuna kısa olacak şekilde birkaç kez basın. Ardından antistatik fırça veya tüy bırakmayan mikrofiber bez kullanarak elinizden geldiğince temizlemeye çalışın.
İşlemci yüzeyinde alkol kalıntısı varken yeni macun sürmeyin, bunun yerine tamamen kurumasını bekleyin.
Alkol hızlı buharlaşsa da, yongaların altı veya slotların içi gibi derin bölgelerde alkol hapsolabilir. Sistemi çalıştırmadan önce en az 30-60 dakika bekleyin ve alkolün tamamen kuruduğuna emin olun.
Eğer buraya kadar okuduysanız şimdi izopropil alkol ile temizlemeyi düşünebilirsiniz. Tekrar altını çizelim, eğer ne yaptığınızı bilmiyorsanız bu adım sizin için riskli olabilir. Bileşenlerinize kalıcı zarar verebilirsiniz.
Intel işlemcilerde termal macun izopropil alkol yardımıyla nasıl temizlenebilir öğrenmek için buraya tıklayabilirsiniz.
Tüm Bu Adımlara Rağmen İşlemci, Soğutucu Bloğuyla Birlikte Gelirse Ne Yapılmalı?
Tüm bu adımları kusursuz uygulamanıza rağmen işlemci, soğutucu bloğuna yapışık bir şekilde elinizde kaldıysa panik yapmayın. Hala işlemciniz veya bileşenleriniz çöp sayılmaz:
1. Pinleri Kontrol Edin
İşlemcinin alt tarafındaki pinleri kontrol edin. Sakın çıplak elle bu pinlere dokunmayın, sadece eğilme, bükülme veya kırılma gibi durumlar var mı kontrol edin.
Eğer pinler yamulmuşsa 0.5 mm veya 0.7 mm uçlu mekanik kurşun kalem kullanarak pinleri düzeltmeyi deneyebilirsiniz. Telefonunuzun makro lensiyle pinlerin açısını doğru bir şekilde görebilirsiniz. Böyle bir durumda çok yavaş ve sabırlı olmalısınız. Yanlış yapacağınız bir hareket işlemciyi tamamen çöpe atmanıza sebep olabilir.
Eğer işlemci pinlerinde bir sorun yoksa süper. Fön makinesiyle bloğu ısıtın ve yavaşça çevirerek çıkarmaya çalışın. Buraya tıklayarak sayfayı uygulamanız gereken adımlara kaydırabilir, sırasıyla tekrar okuyabilirsiniz.
2. Sakın Tornavida Gibi Sert Bir Şekilde Ayırmaya Çalışmayın
Bu madde ne yapmanızdan ziyade neyi asla yapmamanızla alakalı aslında. Eğer işlemci bloğu ve işlemci birbirine yapıştıysa asla tornavida gibi sert bir aletle kanırtmayın. Sabırsız davranmanın işlemcinize zarar vermenize sebep olabileceğini unutmayın. Sırasıyla listelediğimiz adımları uygulayın.
Tekrar Böyle Bir Şeyle Karşılaşmamak İçin Nasıl Önlemler Alabilirsiniz?
Her şey yukardaki adımlarla çözülmüş değil. Tekrar bu gibi yapışmalarla karşılaşmamak için yapabileceklerinizi yazdık:
1. Doğru Termal Macun Kullanın (Viskozite Kararlılığı)
Termal macun, zaman içerisinde formunu ve işlevini kaybetmemeli. Buna viskozite kararlılığı denir. Uzun ömürlü, zamanla kurumayan, silikon bazlı veya yüksek kaliteli karbon bazlı macunlar kullanmayı düşünebilirsiniz.
Bu noktada doğrudan bir yönlendirme yapmak yanlış olur, ihtiyacınıza en uygun macunu bulmanız gerekiyor. Çok yakında hangi termal macun alınmalı sorusuna da Hangisi Alınmalı? olarak cevaplandıracağız. O yüzden bizleri takip edebilirsiniz.
Genel olarak bir marka/model önermek gerekirse Noctua NT-H1/H2, Arctic MX-6 veya Thermal Grizzly Kryonaut gibi macunlar, uzun süre kalsa bile kolay temizlenebilir ve “yapışma” eğilimleri düşük macunlardır. Çok ucuz, şırıngasız gelen beyaz macunlardan kesinlikle kaçının. Bu söylediğim tecrübeyle sabittir.
2. Ne Çok Az, Ne De Çok Fazla Termal Macun Kullanın
Fazla termal macun sürerseniz, macun işlemci kenarlarından taşar ve soğutucunun işlemciyle değil, anakart veya soket çevresiyle bütünleşmesine sebep olursunuz. Yeteri kadar termal macun sürmezseniz ise soğutma performansı düşer.
İşlemcinin tam ortasına nohut büyüklüğünde, işlemci yüzeyine göre çapraz çizgiler şeklinde termal macunu sürebilirsiniz. Bu noktada benim için en doğru termal macun sürme yöntemi, termal macunlarla birlikte gelen uygulama spatulasını kullanmak.
Termal macun spatulası kullanmak şart değil, nohut büyüklüğünde sürmeniz de yeterli olacaktır. Soğutucunun kendi basıncı macunu homojen bir şekilde yayacaktır. Siz sadece taşma payını minimize etmeye çalışın.
3. Termal Ped Kullanın
Termal macunlara kıyasla daha kötü soğutma performansına sahip olsalar da günlük işlemler için kullandığınız bir sistem varsa termal ped kullanmayı tercih edebilirsiniz. Dediğim gibi, soğutma performansı daha düşük olsa da normal termal macunlara kıyasla daha uzun ömürlere sahiptirler.
Tercih edeceğiniz termal pedin kalınlığı da oldukça önemli. Örneğin laptoplarda, cihazın orijinal ped kalınlığı ile birebir aynı değerde ped kullanmanız gerekiyor. Yanlış kalınlık, soğutucunun işlemciye tam temas etmemesine, veya hiç temas etmemesine neden olur.
4. Düzenli Bakım
Elektronik bileşenler için düzenli bakım hayati önem taşır. Termal macunlar için de durum böyle. Düzenli bakım yapmadığınızda termal macun taşlaşıp özelliğini yitirebilir ve yapışmaya sebep olabilir. İyi bir macun kullansanız bile 2 yılda bir macun yenilemesi yapmak hem performansınızı korur hem de termal macunun yapışmasını engeller.
Evet, baştan sona rehberimiz bu kadardı. Artık soğutucu bloğunu sökerken işlemciyle birlikte elinizde kalmayacak. Kalsa da bu durumun üstesinden nasıl gelmeniz gerektiğini biliyorsunuz. Bu rehberi tekrar okumak için tarayıcınıza kaydedebilirsiniz.
Öne çıkan görsel kaynağı: Future